Պետությունն ընդեմ կնոջ եւ տղամարդու

15 09 2016

         

one caucasian sad couple back to back man thinking and woman crying standing back to back man and woman in studio silhouette isolated on white background

one caucasian sad couple back to back man thinking and woman crying standing back to back man and woman in studio silhouette isolated on white background

Երեկ Խանջյան փողոցում մի գեղեցկուհի ընկերուհուն ցույց տալով քիչ հեռվում կիրթ հագնված մեկին, ասում է. «Հլը էս ուռոդի կաստյումը նայի»: Էդ «ուռոդը» դա չէր լսում: Ես ատում եմ «կաստյումը», բայց ինչ-որ առիթով գուցե ստիպված լինեմ կրել այն: Ակնհայտորեն Ջասթին Թիմբեռլեյqը չեմ:

Այդ գեղեցկուհու պոռթկման հանդեպ իմ զսպվածությունը կարծիքի իրավունքի դաշտում է: Ցանկացած դատարան կապացուցի, որ «ուռոդ» բառը քրեորեն հետապնդելի չէ: Ինչպե՞ս հակադարձես «ուռոդ» բառին, եթե դպրոցը, ծնողները եւ գուցե ԲՈՒՀ-ը դա չեն արել: Տարբերակ չկա: Ես չեմ կարող էդ աղջկա աչքերի հետ կռիվ տալ, ցանկացած դատարան ինձ կասի, որ այդ հրաշք աչքերն իրենք են որոշում ինչ տեսնել դիմացինի մեջ, նույնիսկ, եթե դատարանը ոչինչ չասի, դա էդ աղջկա կարծիքն է: Ավելին, դատարանը գուցե փորձաքննությամբ չհամաձայնվի աղջկա հետ, բայց «ուռոդը», միեւնույն է, նրա կարծիքն է: Նրա աղջիկ լինելն ինձ առավելեւս իրավացի չի դարձնում, երբ նրան թողնում եմ իր համոզմունքի հետ: Այս պահից լսում եմ գենդերիստների ըմբոստ ձայնը՝ ի՞նչ կապ ունի աղջիկ լինելը: Իսկապես, ի՞նչ կապ ունի: Ցանկացած գենդերիստ կասի, որ անգրագիտությունը սեռ չունի: Քի՞չ տղաներ կան, որոնք ոչ պակաս տհաճ «հաճոյախոսություններ» են անում աղջիկներին: Ես տղաների գիտեմ, որոնք աղջիկների մասին խոսելիս միշտ ասում էր՝ ծտերը: Ճանաչում էի մի աղջկա, որը ընկերուհու հետ իմ մասին խոսելիս ասել էր՝ դոձիկի մեկն է: Այսինքն, շատ եմ կիրթ: Տեսակետ է, քանի դեռ անձամբ իմ ձեռքը չի ընկել (այստեղ կարող էր լինել ժպիտ-Մ. Ա.):

Ուրեմն, գենդերի խնդիրը հանգիստ թողեցինք, բայց ոչ՝ աղջիկներին եւ տղաներին առանձին վերցրած: Նրանցից յուրաքանչյուրը մտնում է այլ ընտանիք: Ամուսնանում են, այսինքն: Յուրաքանչյուրն այլ ընտանիք է մտնում իր իրավացիությամբ: Յուրաքանչյուրն ունի լավ կյանքի իդեալ, որն իր հարեւանի կյանքն ու կահ-կարասին է: Կամ՝ որեւէ բարեկամ պաշտոնյայի կյանքն ու կահ-կարասին: Սկսվում է լավ կյանքի մրցավազքը: Հետո մամուլի ամփոփագրերում կարդում ես՝ ամուսինը կացնով սպանեց կնոջը: Ասենք, 36 հարված: Ամենապարզ մեկնաբանությունը, որը հիմնականում հնչում է հարեւանների շուրթերից՝ ամբողջ օրը կռվում էին: Կամ մեկ այլ լուր՝ կինն ինքնասպան է եղել: Թեպետ հիմնականում ինքնասպան են լինում ամուսինները: Հիմնական մոտիվը սոցիալական է: Որովհետեւ կնոջ կամ ամուսնու հարազատների հետ յոլա չգնալը երբեք չեմ համարել «փոր թափելու» թեմա: Մեկ օրում չի «սրվում» կացինը, որն իջնելու է ամուսնու կամ կնոջ գլխին: Որդիներ են սոցիալական պատճառներով սպանում իրենց մայրերին: Թալինում աղջիկը հարազատ հորը դուրս է արել տնից, որովհետեւ երջանկության իր պլանների մեջ հայրն ավելորդ բերան է: Ասածս այն է, որ գենդերային դաստիարակությունը իմ անձնական գործն է, քանի դեռ պետությունը ունի իմ կրթվածության հետ «համակարծիք» քաղաքականություն: Եթե նրա սոցիալական քաղաքականությունը գոյապահպանական է, ասենք, ամուսնու աշխատավարձը երբեք 100 հազար դրամը չի անցնում, գենդերը պարտված է, որովհետեւ ամուսինը կնոջ մրթմրթոցին, որ «էրեխեքն ամեն ինչից հետ են մնում», հակադարձում է հայհոյանքով, ծեծով կամ սպանությամբ: Լավագույն դեպքում՝ ամուսնալուծությամբ: Կացինն իջնում է կնոջ գլխին եւ հաջորդ օրը հոգեբանը լրջորեն սկսում է խոսել էդ մարդու դատարկ անցյալի կամ անգրագետ ծնողների մասին:

Գենդերը զուտ կրթական երեւույթ չէ: Այն, այո, խիստ ինտելեկտուալ է, որովհետեւ մուրացիկ ընտանիքում նույնիսկ պետք է պահպանվի հարգանքը միմյանց նկատմամբ: Բայց երբ պետությունը հետեւողական է այդ ընտանիքի խնդիրների հետ հաշվի չնստելու իր հակասոցիալական վարքում, մի օր այդ ընտանիքում ծնվում է վայրենին: Որովհետեւ «ոչ միայն հացիվ»-ի առաջին կանխավարկածը յուրաքանչյուրի միջի վայրենուն լռեցնելն է: Հնարավոր չէ ինչ-որ մեկին որակել «ուռոդ», եթե քեզ չես դիտարկում որպես նրանից «հազար գլուխ լավ» մեկը: Ու էդ ընկալումով էլ մտնում է մեկ այլ ընտանիք, որտեղ ինքը գիտի հատկապես իր գինը: Հետո ինքն ի վերջո ամուսնուն հասցնում է հիստերիկայի, քանի որ արժանի է ավելինին, կամ սուս ու փուս կատարում ամուսնու քմահաճույքները, որովհետեւ հասկացրել են, որ ձայնի իրավունք չունի: Բայց մտքում անընդհատ հայհոյում է ամուսնուն: Ի՞նչ է տղամարդու եւ կնոջ իրավահավասարությունը: Ի՞նչ է ընդհանրապես իրավահավասարությունը: Սրա հիմքում այն ընկալումն է, որ բոլորն ունեն կյանքի իրավունք: Հետեւաբար ամեն մարդ պիտի որ ունենա մյուսին իրենից չստորադասելու գիտակցում: Սա այն է, ինչը մարդը ձեռք է բերում ընտանիքում, դպրոցում կամ այլ հարաբերություններում: Կարճ ասած, քանի դեռ ինքն է իր գլխի տերը, բայց ինքն իրենով որոշում կայացնող չէ: Իրավահավասարությունը փորձություն է միշտ մեկ այլ մարդու հետ համակեցության դաշտում: Այստեղ էլ կրթությունը կարող էր հարթել ամեն ինչ: Բայց հանկարծ հասկանում ես, որ քո կիրթ եւ տաղանդավոր լինելը ոչինչ չի որոշում, պետությունն ունի խաղի այլ կանոններ, ինչի արդյունքում տղամարդը հիշում է, որ ինքն Աստծուց է ստեղծված, իսկ կինն՝ ընդամենը իր կողից, «թող ձենը կտրի, վեր ընկնի տեղը»:

Այսպիսով, կինն ու տղամարդը իրավահավասար չեն հենց պետության «քավորությամբ», ինչպես պետության «քավորությամբ» ոչ մեկն իր քվեով ոչինչ չի կարող փոխել: Ինչ-որ մեկը կարգին չհասկացավ, որ երբ հայտարարեց, որ այս փոքր երկրում հո տաս հոգի շաքար չե՞ն ներկրի, ինչ-որ մեկին դատապարտեց մահվան: Բիզնես իդեաներ ունեցող 9 հոգու ինքը խաղից դուրս դրեց: 9 հոգի իր կնոջը կամ ամուսնուն չի կարող ասել, որ իշխանության հետ գլուխ դնելու ոչ մի տարբերակ չկա, «գլուխս կուտեն»: Կինը կամ ամուսինը կասի, իսկ դու մտածիր մի բան, որ իշխանությանը չխրտնեցնես: Ե՞րբ է ամուսինը կնոջը ցույց տալիս «իր» տեղը՝ երբ բանական ոչ մի բացատրություն չունի ապրել չկարողանալու եւ երեխաներին արժանի մանկություն չապահովելու կնոջ պարզ փաստարկներին: Ոստիկանապետը չուներ, չէ՞, որեւէ փաստարկ, երբ կին լրագրողին «տեսակետ» հայտնեց, որ վերջինս նման չէ կնոջ: Որովհետեւ էդ լրագրողի կնոջ նման չլինելը պետական «քաղաքականություն» է, իր դիրքից ոստիկանապետը թքած ունի իրավահավասարության վրա, ինքը բոլորին իրենց տեղը նստեցնողն է, մի լրագրողն ի՞նչ է, որ չնստացնի: Հետեւաբար, բոլոր նրանք, որոնք գենդերային հավասարությունից են խոսում, թող իմանան, որ արվեստը, նույնիսկ Սուրբ գրքերն այդ մասին մեզ ամեն ինչ պարզ ու հասկանալի բացատրել են, թող գնան ու պետության հետ խոսեն: Թող պետությունը դեմքով իմանա կնոջը եւ տղամարդուն:

Մհեր Արշակյան

 





Նրա պարանոյան

17 05 2016

 

Region Capture1Խաղաղությունը Սերժ Սարգսյանի առաջին թշնամին է: Միամիտ են նրանք, որոնք կարծում են, թե Սերժ Սարգսյանը գաղափարներ ունի կամ կառչած է այն գաղափարից, որ ադրբեջանցին չկրակի: Չկրակած փամփուշտը հակակոնսոլիդացիոն փամփուշտ է:

Ուրիշ ի՞նչ անի այդ մարդը, որ ընդդիմությունն իրենով չզբաղվի: Ուրիշ ի՞նչ հանցագործություն մոգոնի, որ ինքը թաքնվի զինվորների թիկունքում: Համահայկական կոնսոլիդացիայի պարանոյան ոչ մեկին, բացարձակապես ոչ մեկին թույլ չի տալու տեսնել հանցագործություններից ամենասարսափելին՝ մեր զինվորը Սերժ Սարգսյանի իշխանության պահպանման պատանդն է: Քանի դեռ նա ապրում է ու մենք գիտենք նրա տեղը, իշխանությունը միայն Հայաստանի քաղաքացու գործն է, հենց մեր զինվորը մեռնի եւ դադարի այս արեւի տակ իր տեղն ունենալ, իշխանությունն ապրողներին դեմ կտա կոնսոլիդացիան ու կսկսի սանրել պետությունը: Խաղաղությունը թույլ չի տալիս, որպեսզի իր ներսում պարազիտավորվեն մանվելգրիգորյաններ ու սամվելալեքսանյաններ, միհրանպողոսյաններ ու հովիկաբրահամյաններ, նրանք պարազիտավորվում են պատերազմի ուրվականի մեջ: Ադրբեջանցին մեկ փամփուշտ անգամ չէր կրակի, եթե մենք այսպիսի վիշապներ չունենայինք Հայաստանի Հանրապետությունում: Որովհետեւ, մի առիթով ասել եմ, եթե քո ժողովրդավարությունը հմայիչ է, ինքը դառնում է սիրած աղջիկ, ոչ ոք թույլ չի տա, որ նրա մազին դիպչեն: Մինչդեռ մենք այսօր ոչ միայն ժողովրդավարություն չունենք, մենք գեշ ենք: Եվ ոչ մեկին այդ գեշությունը խաղաղությամբ չի ներշնչում: Ոչ մեկը նրա հմայքով տարվելու սիրտ եւ հոգի չունի: Ժողովրդավարությունը պետք է լիներ մեր Հեղինեն, որի համար պետություններ կարող էին դուրս գալ միմյանց դեմ, մինչդեռ ինքը մնա անվնաս:

Եթե ադրբեջանցին չկրակի, Սերժ Սարգսյանը կամ նրա թիմն անձամբ «կհորինի» այն փամփուշտը, որը պետք է կրակի հայ զինվորի ուղղությամբ, ինչպես դա պատահեց Իջեւանի զորամասում ծառայող Հովհաննեսի դեպքում: Բենզինը պետք է վաճառվի, որպեսզի բանակը բարոյալքվի: Եթե բանակը չբարոյալքվի, նա չի դառնա բարոյալքված եւ կառավարելի իշխանության մի մասը: Ահա ինչով է Սեյրան Օհանյանը վտանգավոր: Հովհաննեսի «ինքնասպանությամբ» ինքը դառնում է Սերժ Սարգսյանի ծրագրերի կատարածուն: Եթե ադրբեջանցին չկրակի, մենք յգտնենք կրակողներ, որպեսզի կոնսոլիդացիան չթուլանա: Մեզ թվում է, թե ինքնապահպանման հարց ենք լուծում, մինչդեռ մենք բոլորս Իլհամ Ալիեւի հետ միասին լուծում ենք Սերժ Սարգսյանի քաղաքական գոյության հարցը: Հայ զինվորն ուրիշի մահը չի փնտրում, որովհետեւ ինքը քաղաքական պարտությունների ուրվական չունի: Հայ զինվորը սադրանքի կարիք չունի, որովհետեւ ինքն ընդամենը մեկ հոգի է եւ ամեն օրը կարող է լինել նրա վերջին օրը: Հայ զինվորը կարող է ամբողջ Ադրբեջանի հետ ավելի շուտ լեզու գտնել, քան Սերժ Սարգսյանը, որովհետեւ հայ զինվորի հավակնությունների ամբողջ արեալը մոր հայացքն է, շունչը պահած հայրը եւ սոված եղբայրը: Հայ զինվորը տղամարդ է, բայց ոչ մանկուրտ սպարտացի:

Հետեւաբար բենզինը պետք է վաճառվի, որպեսզի հայ զինվորը խճճվի առաջին եւ վերջին օրերի մեջ: Այս պատերազմը բոլորին դարձրեց զինվոր, մինչդեռ դա չէր Բաղրամյան-26-ի տիրոջ նպատակը: Երբ բոլորը զինվոր են, նրանք ունենում են ընդհանուր նպատակներ: Ոչ ոք իրեն թույլ չի տա բարոյալքվել, որովհետեւ իր բարոյալքումը վերաբերում է դիմացինին: Երբ բարոյալքվածներ չկան, նրանց դժվար է միմյանց դեմ հանել, դժվար է նրանց ծառայեցնել իրենց չվերաբերող գործին: Բաղրամյան-26-ը սրանից վախենում է, հետեւաբար բենզինը պետք է վաճառվի, որպեսզի բարոյալքման ախտը չնահանջի:

Հովհաննեսի «ինքնասպանությունը» մեր բանակին վերադարձնում է այն հին եւ «բարի» ժամանակները, երբ շունը տիրոջը չէր ճանաչում եւ բոլորին փայտի մի շարժումով կարելի էր բերել Երեւանի կենտրոն սեփական քաղաքացիներին գնդակահարելու: Սերժ Սարգսյանի խաղաղությունը հայ զինվորի խաղաղությունը չէ, որովհետեւ ամենաթույլ խաղաղության մեջ անգամ մի քանի համաշխարհային պատերազմի լիցք կա, եթե դու եւ խաղաղությունը հակամետ եք միմյանց: Իշխանությունը հենց այսպիսի լիցքերի հաշվին է պարտադրում իրեն: Որովհետեւ նրա խաղաղությունը կառուցված է մենաշնորհների եւ նույնիսկ ստալինյան մարդասպաններին խորթ կոռուպցիայի վրա: Նրա խաղաղությունը որեւէ բովանդակություն չի առաջարկում զինվորի սոված եղբորը, որը Արմենչիկի մեկնած տոպրակը չի տարբերում հոր չստացած աշխատավարձից կամ չգտած աշխատանքից, կամ զոհված զինվորին չներված ՎՏԲ բանկին ունեցած պարտքից: Ավելին, հենց այսպիսի խաղաղությունն է հասունացրել պատերազմը, որովհետեւ այսպիսի խաղաղության ներկայացուցիչ է նաեւ այսօրվա Ադրբեջանը: Այնտեղ էլ խաղաղության բովանդակության վրա նստած իրենց վիշապներն ունեն:

Գրեթե ամեն օր մի զինվոր է զոհվում: Եվ եթե այդ զինվորներից ոչ մեկը պետության ղեկավարի հարազատը չէ, ուրեմն այդ մարդը կամ պետք է կանգնեցնի պատերազմն ամեն գնով կամ պետք է հեռանա: Ամեն օր մի զինվորի մահը համահայկական կոնսոլիդացիայի պարանոյայի հացն է, որովհետեւ այդ պահից եւ միշտ թեման ադրբեջանցի զինվորն է եւ սոցցանցերի հակադրբեջանական աղմուկը, որը մեզ դարձնում է նույնքան «ադրբեջանցի»: Եվ մեր «ադրբեջանցի» լինելն է Սերժ Սարգսյանի պարանոյայի միակ խաղաքարտը, որովհետեւ ինքն արանքից դուրս է գալիս: Ինքը երազում է, որ ոչինչ չփոխվի, որպեսզի կոնսոլիդացիայի ճահիճն «աշխատի»: Որովհետեւ պարանոյայի «հմայքը», ընկերներ, հենց պարանոյան է:

Մհեր Արշակյան





Չծնված հարսնացուները

11 04 2016

talis

Ես չեմ ուզում լուսաբանել՝ ինչպես է առաջին գծում զինվորը սպանում կամ ինչպես են սպանում նրան։  Ես չեմ ուզում պատմել, թե ինչպես հերոսացավ Նա ՝ մեն– մենակ կանգնած հակառակորդի դիմաց՝ ոչնչացնելով մի քանի տանկ եւ ուղղաթիռ։

21–րդ դարում, այն էլ չհայտարարված պատերազմի պայմաններում, զինվորը չպետք է միայնակ կռվի, նա պետք է ուղղակի սեղմի մի կոճակ եւ վստահ լինի, որ ինքը չի զոհվելու, քանի որ զինամթերքի ու տեխնիկայի աջակցությունը չի ուշանալու։

Ես չեմ ուզում գրել, թե հերոսաբար զոհվեց, որովհետեւ հակառակորդի գնդակից մեռնելը նրա նպատակներում չի եղել։

Ես չեմ լուսաբանելու՝ ինչպես են բանկերը զրոյականացնում զոհվածների վարկերը, կամ հարկադիր կատարողները Արցախի օգնության հիմնադրամին իրենց մեկ ամսվա աշխատավարձը ուղարկում, այլ պարզելու եմ, թե ինչու հեռանկար ունեցող ֆիզիկոսը հենց այդ վարկի պատճառով դարձավ պայմանագրային զինծառայող, քանի որ այդ աշխատավարձը քիչ թե շատ պետք է օգներ ընտանիք պահել ու վարկը մարել։

Ես չեմ լուսաբանելու խոստումները, այլ  մի քանի  ամիս հետո  գրելու եմ՝  ինչպես են ապրում այդ ընտանիքները՝ մենա՞կ իրենց  ցավի հետ, թե կառավարության եւ հասարակության  խոստացված  ձեռքին հենված։

Ես  հասկանում եմ, որ հանուն կայուն խաղաղության  հնարավոր է՝  մի թիզ հող զիջել, բայց տարածքը , որի վրա երազանքներ ունեցող զինվորի արյուն է թափվել, այլեւս սոսկ հողակտոր չէ, այլ հայրենիք,որը չեն զիջում։

Իսկ վերջին հինգ տարվա ընթացքում, պաշտոնական տվյալներով միայն, հարյուրից ավելի զինվոր է զոհվել հակառակորդի գնդակից այդ թեկուզ մի  թիզ հողի  համար, մինուճարներ, որոնց ծնողները նրանց լույս աշխարհ բերեցին, որովհետեւ նրանք տղա էին։

Իսկ երբ այդ թվին գումարում ենք նաեւ այս ապրիլյան զոհերին, ապա որոշակիորեն փոխվում է տղա–աղջիկ հարաբերակցությունը, որը հօգուտ տղաների էր՝ սելեկտիվ աբորտների արդյունքում։

Փաստորեն , ծնողների կամքով լույս աշխարհ չեկած աղջիկները տարան իրենց փեսացուներին։ Բնությունը լռում է, հետո վերականգնում մարդու ձեռքով խախտված կանոնները։

 

Կարինե Ասատրյան

 





Օսկանյանը պատրաստո՞ւմ է Քոչարյանի վերադարձը

14 03 2016

Triple political forces hold a rally in Freedom Square«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության (ԲՀԿ) նախկին անդամ Վարդան Օսկանյանն  պատրաստվում էառաջիկայում նոր կուսակցություն ստեղծել և մասնակցել 2017-ի խորհրդարանական ընտրություններին:Ո՞վ  է   նրա կուսակցության թիկունքում։«Քոչարյանը այս կուսակցության որեւէ կապ չունի: Սակայն ես նորից ինձ կրկնեմ, որ ինձ այնպիսի միվիճակի մեջ չեմ դնելու, որ ինձ տարանջատեմ Քոչարյանից, ես նման խնդիր չունեմ»,- ասել է ՎարդանՕսկանյանը։

Ինչպե՞ս է Վարդան Օսկանյանը պատրաստվում շահել հասարակության վստահությունը՝  հաշվիառնելով 2008թ. մարտի մեկին  ԱԳ նախարարը հենց նա էր«Այդ օրվա իշխանությունը միանշանակորեն պատասխանատվություն է կրում այդ օրվա, իշխանությունըչպետք է թույլ տար, որ նման բան տեղի ունենար: ես այդ իշխանության մաս եմ եղել,- ասում  էնախարարը, բայց նաեւ  խորհուրդ է տալիս վերստին նայել իր ելույթը մարտի մեկի կրակոցներից առաջ,-Ես շահեկանորեն տարբերվում եմ նաև մյուս բոլոր քաղաքական գործիչներից, որ այդպատասխանատվությունն եմ վերցրել, համարձակություն եմ ունեցել իսկապես կանգնել կամերայի առաջ ևկոչ անել՝ և՛ Հանրապետության նախագահին, այսինքն իշխանությաններին, և՛ ընդդիմությանը, որպեսզիկարողանան երկխոսության մեջ մտնել, որպեսզի խուսափենք մարտի 1-ից»։

Որքանո՞վ է  անկեղծ Վարդան Օսկանյանը, եւ արդյո՞ք նրան իբրեւ իշխանության մաս կների ժողովուրդը՝Մարտի 1-ի համար։





Հաջորդ ընտրություններում՝ միայն ընտրյալներ

4 03 2016

Election of the new chairman of the RA National AssemblyԻշխանությունները հավանաբար «դասեր են քաղել» հանրաքվեից ու այս անգամ որոշել են քվեարկության օրը ընտրատեղամասեր թողնել միայն  «ընտրյալ» ԶԼՄ-ների ու դիտորդների։ Ընտրական նոր օրենսգրքի հրապարակված նախագծով սահմանափակվում է ընտրատեղամասում ԶԼՄ-ների ու դիտորդական կազմակերպությունների թիվը. միայն  8 այդպիսի կազմակերպության ներկայացուցիչ կկարողանա հետևել քվեարկության ընթացքին՝ ներսից։

Դեռ թարմ են դեկտեմբերի 6-ի սահմանադրական հանրաքվեի օրը տեղի ունեցած ընտրախախտումների ու չարաշահումների մասին հիշողությունները, այդ օրն ու հաջորդող օրերին համացանցն ուղղակի պայթում էր կեղծիքների մասին տեսանյութերից ու տեղեկատվությունից։ Սահմանափակումը կօգնի իշխանություններին ավելի «հանգիստ» զգալ, իսկ դրա համար ընտրատեղամասերում կլինեն միայն «ընտրյալ» ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչներ, և թե իշխանությունները դրանց ո՞ր տեսակներին են նախապատվությունը տալիս, հայտնի է բոլորին։

Պարզվում է՝ նոր ընտրական օրենսգրքով լավ վիճակում չեն հայտնվելու նաև դիտորդական կազմակերպությունները։ Նրանք ևս «սահմանափակումների տակ» են հայտնվել։ Այստեղ ևս իշխանությունները շահեկան վիճակում են. Ընտրությունների ընթացքը դիտարկելու հնարավորություն կտրվի միայն այն կազմակերպություններին, որոնք հրավիրված են ՀՀ նախագահի, վարչապետի, Աժ նախագահի կամ ԿԸՀ-ի կողմից։ Հարց է առաջանում՝ իշխանությունների «ընտրյալ» դիտորդական կազմակերպությունների ցանկում արդյո՞ք կհայտնվի «Դեմոկրատական ընտրությունների Եվրոպական պլատֆորմ» միջազգային կազմակերպությունը, որը դեկտեմբերի 7-ին խոսեց հանրաքվեի մասին՝ հայտարարելով, որ հանրաքվեի արդյունքները չեն արտահայտում քաղաքացիների կամքը։ Հարցականի տակ կհայտնվի նաև տեղական կազմակերպությւոնների՝ դիտորդական առաքելություն իրականացնելու հնարավորությունը։ Արդյո՞ք իշխանությունները կուզենան կրկին վերահսկվել «Քաղաքացի դիտորդ»-ի կողմից, որը հանրաքվեի ընտրակեղծիքների մասին ամենաբարձր հայտարարողներից են։

Ռոբերտ Անանյան

 





Մեռելածինները

22 02 2016

artur baghdasaryanՄեռելը նմանին «կծնանի»։ Սա լրիվ մեր քաղաքական կյանքում ակտիվացողների մասին է։ Մեռելածին է Արթուր Բաղդասարյանի «ծնած» «Հայկական վերածնունդը», մեռելածին է ՀՀԿ-ՀՅԴ համագործակցությունը, մեռելածին են սահմանադրական փոփոխությունները, որովհետեւ մեռելներն են փորձում կյանքի կոչել դրանք։ Մեռելի իմացությամբ եւ զգացումներով ապրողը հաստատ ոչինչ չի կարող անել։

Մի խոսքով, մեռելներն են զբաղված ապրողներով։ «Էլիտար» Երեւանը լցված է մեռյալ տներով։ Դրանցում ապրողներ չկան։ Մեռելածին են նույնիսկ մեր «ընտրողները»։ Մեռելածին է ԿԸՀ-ն, Սահմանադրական դատարանըմ մեռելածին է լինելու Ընտրական օրենսգիրքը, որովհետեւ «մեռելը նմանին կծնանի»։ Մեռելածին են մեր քաղաքագետներն ու քաղտեխնոլոգները, որովհետեւ «ծնվել» են քաղաքական մեռելներից: Քրեական խրոնիկայից դատելով, այս պետության մեջ ամենակենսունակը մարդասպաններն են։ Թեպետ սպանել, նշանակում է ներկայացնել մեռելածին լինելու հայտ։ Բաղդասարյան Արթուրն ասում է՝ եթե Ռուսաստանին պետք լինի, Հայաստանը նրա կողմից պետք է պատերազմի Թուրքիայի դեմ։ Էս հայտարարությունն անողը, վիզս կտրեմ, երեխաներ չունի Հայաստանում։ Էս հայտարարությունն անողի բոլոր խաղադրույքները մեր գոյության հաշվին են։ Էս հայտարարությունն անողը վայ թե մարտի 1-ին անձամբ էլ կրակած լինի քաղաքացիների վրա։ Էս հայտարարություն անողի համար Հայաստանը կատյուշաների ու հաուբիցների պլացդարմ է՝ բերեք, դրեք ու կրակեք։ Էս տղայի վրա նեղ է նույնիսկ Վանո Սիրադեղյանի ձեւակերպած «գյադան»։ Ու, ժողովուրդ, սրանք խոսքի հնարավորություն ունեն հենց այն բանի համար, որ բան ասացողը մենք չլինենք։ Ոչ միայն մենք չլինենք, այլեւ ասվելիք բանը հենց այդպիսի «մտքերը» լինեն։ Հասկանու՞մ եք՝ իռացիոնալի հաղթահանդես է՝ ապրողներն այսքան կենսունակ մեռելներին «քվե» են տալիս ու քաշվում մի կողմ։ Ո՞նց վարվենք սրանց հետ։ Աշոտյան Արմենն ասում է՝ ես չեմ պատրաստվում լքել քաղաքականությունը։ Իբր քաղաքականության մեջ է եղել։ Քաղաքականության մեջ կան մտքի հնարավորություններով. բացի Ծառուկյան Գագիկին «Դոդ» ասելուց ու քո՝ կրթության նախարարիդ, երեխաներին «Այբ» էլիտար դպրոց տանելուց որտե՞ղ է զգացվել քո «մտքի» հնարավորությունը։

Սերժ Սարգսյանը պետություն է «ռեանիմիացիայի» ենթարկում հետեւյալ բաց տեքստով՝ Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների մասին պետք է մոռանալ։ Սա թարս «պոեզիա» է, երբ ասում է երկրի նախագահի պաշտոնն զբաղեցնող մարդը։ Որովհետեւ այս մտքի մեջ ագրեսիա կա։ Ձեր գործը, ախր, լրիվ հակառակն է՝ ամեն գնով կապ պահպանել Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ, որպեսզի ձեր մեջ ագրեսորին չտեսնեն։ Որպեսզի աշխարհը այստեղ քաղաքական մտքի արտահայտություն տեսնի։ Որպեսզի մենք որպես պետական միավոր քաղաքակրթական ջանքերից դուրս չմնանք։ Խնդիրն այն չէ, որ դուք իրենց՝ Ադրբեջանի ու Թուրքիայի, մասնավորապես, Թուրքիայի համար սպառնալիք եք, այլ՝ այն, որ երբ պետությունը հարեւան պետությանը մերժում է, ինքը քաղաքական մտքի բալանսն է հաշմում, ինքը իր պետությունը սարքում է սեւ խոռոչ, որը կամ վտանգավոր է կամ ավելորդ։ Ահա պետությունը մեռելածին դարձնելու բացառիկ, հավանաբար քաղաքական մտքի պատմության մեջ չլսված իրողություն։ Էս մարդու հե՞տ ոնց վարվենք։ Մարդ, որը ըստ էության քաղաքական գործիչ է կոչված լինելու հենց արտաքին մարտահրավերների համար, քանի որ ներքինի համար Արթուր Բաղդասարյանն ու «Կալաշնիկովը» հերիք են:

Ովքե՞ր են մեռելածինները: Բնության մեջ նրանք ոչ մի դեր չունեն, որեւէ կենսագրություն նրանց համար չի նախատեսում նույնիսկ ֆանտաստիկ գրականությունը: Սակայն Հայաստանում նրանք իրենց զգում են ինչպես ձուկը ջրում: «Ապրող» մեռելածինն այն մարդն է, որը ապավինում է մյուսների մանկուրտությանը: Հենց հայաստանցու «մանկուրտությունն» ու Սերժ Սարգսյանի ողորմածությունն է Արթուր Բաղդասարյանի եւ Աշոտյան Արմենի հույսը: Մանկուրտը նա է, որ «հիշում եմ ու պահանջում» ասելուց զատ կյանքում իրեն դրսեւորելու այլ առիթ չի ունեցել: Մանկուրտն այն մարդն է, որը ձեռքերը շփում է ընտրությունից ընտրություն 5 հազար դրամ վերցնելու համար, քանի որ երկու ընտրության արանքում ինքը չկա: Մանկուրտը նա է, որը մանկություն չի ունեցել: Հենց անմանկություն անցյալից էլ սկսվում են հասուն մեռելածինները, որոնք, կրկնում եմ, թեմա չեն նույնիսկ ֆանտաստիկ կամ սարսափ գրականության համար: Հիմա պատկերացրեք՝ ի՞նչ իմաստ է ունեցել Բաղդասարյանի կամ Աշոտյանի դպրոցում լավ սովորելու փաստը: Ոչ մի: Շվեդիայի եւ Ամերիկայի լավագույն բուհերում ուսանած մեռելածիններ էլ ունենք պետական ապարատում: Մեկը նույնիսկ ԱԱԾ ղեկավար դարձավ: Ոչ ոք այսպիսի Հայաստանի մասին չէր երազում, սակայն, երբ այսպիսի Հայաստանն արդեն ագրեսիվ փաստ է, հույսը դառնում է մեռյալ փաստ: Որովհետեւ քաղաքականության մասին լսելիս նրանցից ոչ ոք ոչինչ չի լսել «քաղաքական կամք» արտահայտության մասին: Ոչ ոք չգիտի, որ «քաղաքական կամքը» «երկնային արքայության» պես բան է, այն պիտի քո մեջ լինի, ինքդ պիտի խնամես եւ հասունացնես քո քաղաքական կամքը, ինչպես քո հայրն ու մայրն են քեզ խնամել, ինչպես դու եւ քո կինն եք խնամում ձեր երեխաներին: Որպեսզի, երբ ինչ-որ մեկը քո միջոցով իր մղձավանջները պարտադրի վերջապես պետականություն ձեռք բերած Հայաստանի Հանրապետությանը, դու, եթե չկարողանաս դրա դեմն առնել, գոնե կարողանաս մի կողմ քաշել: Իսկ ինչու՞ եք ձեռք ձեռքի տված քայլում ուրիշի մղձավանջների հետ՝ որովհետեւ ձեր երազանքը չի եղել Հայաստանի անկախ Հանրապետությունը: Եվ ձեր ուսանած տարիներին էլ ձեզ չեք տանջել այդպիսի մտքերով: Վազգեն Մանուկյանի երազանքն էլ չի եղել, Դավիթ Վարդանյանինն էլ, Խոսրով Հարությունյանինն ու Գագիկ Հարությունյանինն էլ չի եղել: Հրանուշ Հակոբյանինն էլ չի եղել: Դե, իսկ նոր սերնդի ՀՀԿ-ական պաշտոնյաներից ոչ մեկի երազանքը չի եղել: Այլապես կեղծիքների կրքի մեջ այսքան գործնական նույնիսկ վերը թվարկած անունները չեն եղել ու չկան: Ինչու՞: Որովհետեւ մեռելածին են, ընկերներ, բայց ուտել են ուզում: Ընդամենը ուտել:

Մհեր Արշակյան





Մի անգամ կալանավայրում

30 01 2016

prison«Նուբարաշեն» ՔԿՀ անցագրային կետում ժամեր թվացող րոպեներ սպասելուց հետո վերջապես մեզ մոտեցավ հսկիչներից Միքայելը՝ ուղեկցելու քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմի տարածք։ Սպասման րոպեներն այստեղ լցվեցին այս անտես կյանքի մասին հարցերի պատասխաններ ստանալով՝ քանի՞ բանտարկյալ կա այստեղ (մոտ 900), ինչո՞ւ են բանտարկյալներն ինքնասպանություն գործում (պատճառները տարբեր են, հիմնականում հոգեբանական պահն Է), ի՞նչ կտա պրոբացիոն համակարգի լիարժեք կիրառումը (դե մեր գործն էլ կհեշտանա, ահագին կթեթևանա բանտը), ի՞նչ խնդիրներ են բարձրացնում այստեղ պահվող անձինք (դե բոլորն էլ ուզում են շուտ ազատվեն):

Վերջապես մեզ ուղեկցեցին «ամենավերջին սենյակը», ուր պետք է կայանար ցմահ դատապարտյալներ Արմանի ու Վաղարշակի հետ հանդիպումը։ Եկան: Կարճ ժամանակում ծանոթությունը կայացավ: Երկուսին միավորում է միան ազատազրկված լինելը, գրեթե նույնական է խոսքի վստահ «տրամադրությունը», հպարտ ու արդար հայացքը, սակայն տարբերությունները ևս տեսանելի են։

Արմանը հասուն տղամարդ է, արդեն 12 տարի՝ անազատ, խոսքը հստակ է, պահանջկոտ, խիստ, սկզբում դիմախաղը հաճախ չի փոխում, հակված չէ զրուցել անձնական պատկերացումների մասին. «Հիմա գերխնդիրը արդարության հասնելն է՝ գործերի վերանայումը», սակայն հետո «բացվում է»՝ ինքը շատ երազանքներ ունի, առաջինը՝ կրկին ազատության մեջ լինելն է, բանտում հայտնվելուց հետո կյանքն արդեն այլ կերպ է ընկալում, մեկ անգամ տրվող այդ հրաշքը իր համար միայն ակնթարթ տևեց, սակայն դեռ կշարունակվի…

«Դուրս գալուց հետո աշխատանք գտնելու մասին կմտածեմ՝ տուն, ընտանիք… սպասում են»,- ազատության մեջ անելիքներն է թվարկում: Ներողություն կխնդրեմ նրանցից…։ Խոսելու ընթացքում հուզվում է, սկսում է հայացքը հաճախ դես ու դեն տանել, առանձնապես չի փորձում ազատության մեջ հայտնվելու իր հիմնավորումներին արհեստական գույներ հաղորդել, ասում է՝ ուրեմն այդպես է: Կարևոր մի բան է նկատելի՝ հավատ ապագայի նկատմամբ, զգացմունք, երբ ունենում ես ինչ որ բանի լինելիության վրա վստահ լինելիս:

Երկրորդը Վաղարշակն է: 20 տարեկանում է ազատազրկվել, 8 տարի արդեն «արևի երես» չի տեսել։ Ժպիտը դեմքին, փայլող աչքերը մատնում են ներսը փոթորկվող զգացումները. երկար ժամանակ պայքարից հետո վերջապես տեսախցիկի առջև է, իր խոսքին սպասում են դրսում. «մեր մասին մարդիկ մտածում են՝ եթե ցմահ դատապարտյալ ենք, ուրեմն մարդ չենք, իրենցից մեկը չենք, ուրիշ ենք… այստեղ ո՚չ բոլորս ենք մեղավոր»։ հայացքը կախում է, էլ ուժ չկա, հոգնել է իր անմեղության մասին բղավելուց… ձայնը միշտ անարձագանք է մնում։

«Նա չի կարող մարդ սպանել», շփման ընթացքում զգացողությունս դառնում է համոզմունք, կարծրանում։ Վաղարշակը բանտում արդեն հասցրել է ամուսնանալ, «սիրում էինք իրար ու ցմահ ազատազրկվելս արգելք չհանդիսացավ, որ ինձ հետ ամունանա, հավատում է, որ դուրս կգամ, իրար հետ կլինենք»… վերջին խոսքերն արտասանում է գլուխը կախ, ասում է այն՝ ինչի վրա վստահ է, սակայն…: Տեսախցիկը միանում է՝ «ժամանակ առ ժամանակ դուք՝ ցմահ դատապարտյալներդ, հացադուլ եք հայտարարում, կխնդրեմ խոսել պահանջների մասին»՝ առաջին հարցն է…:

Ռոբերտ Անանյան

Մանրամասները՝ տեսանյութում