Մի անգամ կալանավայրում

30 01 2016

prison«Նուբարաշեն» ՔԿՀ անցագրային կետում ժամեր թվացող րոպեներ սպասելուց հետո վերջապես մեզ մոտեցավ հսկիչներից Միքայելը՝ ուղեկցելու քրեակատարողական հիմնարկի վարչակազմի տարածք։ Սպասման րոպեներն այստեղ լցվեցին այս անտես կյանքի մասին հարցերի պատասխաններ ստանալով՝ քանի՞ բանտարկյալ կա այստեղ (մոտ 900), ինչո՞ւ են բանտարկյալներն ինքնասպանություն գործում (պատճառները տարբեր են, հիմնականում հոգեբանական պահն Է), ի՞նչ կտա պրոբացիոն համակարգի լիարժեք կիրառումը (դե մեր գործն էլ կհեշտանա, ահագին կթեթևանա բանտը), ի՞նչ խնդիրներ են բարձրացնում այստեղ պահվող անձինք (դե բոլորն էլ ուզում են շուտ ազատվեն):

Վերջապես մեզ ուղեկցեցին «ամենավերջին սենյակը», ուր պետք է կայանար ցմահ դատապարտյալներ Արմանի ու Վաղարշակի հետ հանդիպումը։ Եկան: Կարճ ժամանակում ծանոթությունը կայացավ: Երկուսին միավորում է միան ազատազրկված լինելը, գրեթե նույնական է խոսքի վստահ «տրամադրությունը», հպարտ ու արդար հայացքը, սակայն տարբերությունները ևս տեսանելի են։

Արմանը հասուն տղամարդ է, արդեն 12 տարի՝ անազատ, խոսքը հստակ է, պահանջկոտ, խիստ, սկզբում դիմախաղը հաճախ չի փոխում, հակված չէ զրուցել անձնական պատկերացումների մասին. «Հիմա գերխնդիրը արդարության հասնելն է՝ գործերի վերանայումը», սակայն հետո «բացվում է»՝ ինքը շատ երազանքներ ունի, առաջինը՝ կրկին ազատության մեջ լինելն է, բանտում հայտնվելուց հետո կյանքն արդեն այլ կերպ է ընկալում, մեկ անգամ տրվող այդ հրաշքը իր համար միայն ակնթարթ տևեց, սակայն դեռ կշարունակվի…

«Դուրս գալուց հետո աշխատանք գտնելու մասին կմտածեմ՝ տուն, ընտանիք… սպասում են»,- ազատության մեջ անելիքներն է թվարկում: Ներողություն կխնդրեմ նրանցից…։ Խոսելու ընթացքում հուզվում է, սկսում է հայացքը հաճախ դես ու դեն տանել, առանձնապես չի փորձում ազատության մեջ հայտնվելու իր հիմնավորումներին արհեստական գույներ հաղորդել, ասում է՝ ուրեմն այդպես է: Կարևոր մի բան է նկատելի՝ հավատ ապագայի նկատմամբ, զգացմունք, երբ ունենում ես ինչ որ բանի լինելիության վրա վստահ լինելիս:

Երկրորդը Վաղարշակն է: 20 տարեկանում է ազատազրկվել, 8 տարի արդեն «արևի երես» չի տեսել։ Ժպիտը դեմքին, փայլող աչքերը մատնում են ներսը փոթորկվող զգացումները. երկար ժամանակ պայքարից հետո վերջապես տեսախցիկի առջև է, իր խոսքին սպասում են դրսում. «մեր մասին մարդիկ մտածում են՝ եթե ցմահ դատապարտյալ ենք, ուրեմն մարդ չենք, իրենցից մեկը չենք, ուրիշ ենք… այստեղ ո՚չ բոլորս ենք մեղավոր»։ հայացքը կախում է, էլ ուժ չկա, հոգնել է իր անմեղության մասին բղավելուց… ձայնը միշտ անարձագանք է մնում։

«Նա չի կարող մարդ սպանել», շփման ընթացքում զգացողությունս դառնում է համոզմունք, կարծրանում։ Վաղարշակը բանտում արդեն հասցրել է ամուսնանալ, «սիրում էինք իրար ու ցմահ ազատազրկվելս արգելք չհանդիսացավ, որ ինձ հետ ամունանա, հավատում է, որ դուրս կգամ, իրար հետ կլինենք»… վերջին խոսքերն արտասանում է գլուխը կախ, ասում է այն՝ ինչի վրա վստահ է, սակայն…: Տեսախցիկը միանում է՝ «ժամանակ առ ժամանակ դուք՝ ցմահ դատապարտյալներդ, հացադուլ եք հայտարարում, կխնդրեմ խոսել պահանջների մասին»՝ առաջին հարցն է…:

Ռոբերտ Անանյան

Մանրամասները՝ տեսանյութում





Յոթ խորհուրդ ապագայի սիրահարներին

22 01 2016

coupleԻնչպես Պողոս առաքյալն է ասում, ամեն ինչ ոչինչ է, եթե չկա սեր: Ցանկանալով իմաստավորել ամեն ինչ՝ ագահաբար սեր ենք փնտրում: Փնտրում ենք ամենաանհավանական տեղերում, ամենաանպատեհ ժամերի ու ոչ ամենից հարմար մարդկանց մեջ:

Ամեն Սուրբ Սարգսի տոնի սպասում ենք հրաշքի, սպասում ենք հանկարծակի հայտնվելիք սպիտակ ձիով ասպետին և շատ ենք տխրում, երբ նա այդպես էլ չի գալիս. մի՛ սպասեք սիրո: Այն միշտ գալիս է անսպասելի, առանց հրավերի, գուցե ոչ ամենից հարմար ժամանակ ու տեղում: Սակայն գալիս է առանց հարցմունքի: Սիրո մեջ զուր է և՛ համբերությունը, և՛ անհամբերությունը: Սիրո մեջ ամենահետաքրքիրը հենց սիրո Սերն ամեն ինչից զատ պարտավորություն է, և պետք է լինել գիտակից ու համարձակ հանձն առնելու համար այն իր բոլոր հարմարություններով ու անհարմարություներով: Այն ամենօրյա խնամք պահանջող զգացմունք է: Նրան անընդհատ սնել ու դրա վրա աշխատել է պետք: Ինքնե՛րդ հարմարվեք սիրուն և մի՛ փորձեք այն հարմարեցնել ձեզ:

Չկա հավերժական սեր ու չկան մշտավառ զգացմունքներ, բայց թույլ չտաք այս ճշմարտությանը խարխլել ձեր սիրո հիմքերը հենց ամենասկզբից: Հավատացե՛ք, որ ձերը կարող է լինել առաջինն ու բացառիկը: Ամեն ինչն էլ երբևէ ունեցել է անհավանական թվացող իր առաջնեկը: Հավատացե՛ք հավերժական սիրուն:  Սիրո մեջ երրորդ անձի, երրորդ կարծիքի, նախադեպի գոյությունը սպանիչ է սիրո համար. նույնն է, թե պարես տանգո երեքով: Սիրո պարն ինքնին հուշում է, որ սերը երկուսի խելքի գործ է:

Մի՛ համեմատեք ձեր սերը գրքերի, ֆիլմերի, այլոց սերերի հետ:

Մի՛ դարձրեք այն Ֆեյսբուքյան գրառում կամ հանրային քննարկման առարկա:

Մի՛ մտցրեք ոչ մի երրորդ բան ձեր հարաբերությունների մեջ: Սիրո մեջ եղե՛ք երկուսով: Սերն ավելի շատ տալ է, քան վերցնել, նույնիսկ բացարձակապես միայն տալն է: Սիրո մեջ անել որևէ քայլ սպասելով պատասխանի, նույնն է, ինչ սերը բանկ դարձնել, անհրաժեշտ պահին էնտեղից մի բան վերցնելու հույսով:

Զանգե՛ք, առանց զանգի սպասելու, գրե՛ք առանց փոխադարձ տողերի հույսի, նվիրեք՝ առանց հաշվելու, առաջարկեք ու նախաձեռնեք ինքներդ:

Մի խոսքով, դարձրե՛ք ձեր սերը ՎԵՐմարդկային, քանի որ վարձահատության սպասելու զգացումը տիպիկ մարդկային է: Սերը լրջագույն զգացմունք է: Հետո նույնիսկ կարող է դառնալ լրջագույն պատասխանատվություն: Սակայն լուրջ սերն առանց հումորի նման է կոնֆետի, որի մեջ քաղցրի պակաս կա: Կատակելով սիրեք իրար, բայց երբեք չծաղրեք ինչ-որ մեկի սերն ու զգացմունքները: Սիրո մեջ կան ծիծաղելի կողմեր, բայց զավեշտալի սեր չի լինում, յուրաքանչյուրն էլ դառնում է վեհ, երբ սկսում է սիրել: Կատակե՛ք միմյանց սխալների վրա: Կատակեք առանց սարկազմի, կատակեք պահի լրջությունը ցրելու համար, կատակեք, որպես ապացույց, որ սիրում եք:

Մի՛ կատակեք սիրո հետ, բայց սիրեք կատակելով: Սիրո մեջ չկան կանոններ և թույլ չտաք ինչ-ոչ մեկին ձեզ ենթարկեցնել իր կանոններին: Սերն այնքան անհատական երևույթ է, որքան, օրինակ, Բուլգակովի «Վարպետն ու Մարգարիտան» կամ Բեթհովենի «Լուսնի սոնատ» -ը: Սիրո մեջ գտեք ձեր վարպետին կամ Մարգարիտային, ստեղծե՛ք ձեր սոնատը: Ի դեպ, սիրո մեջ թույլատրված է ամեն ինչ:

Սերը կլանում է ամբողջությամբ, բայց երբեք դրա դիմաց բախտախաղի չդնեք ամենը: Սերը պետք է բարիացնի, իսկ բարին անհատական չի լինում: Բացառեք կուրացնող սերը: Սիրո մեջ մնալով երկուսով, տեղ թողեք այն ամենին, ինչը հասունացրել է ձեզ ամենավեհ զգացմունքի համար: Պատրաստ եղեք մեռնել հանուն սիրո, բայց երբեք չդարձնեք այն ձեր կյանքի միակ իմաստը:

Անժելա Գրիգորյան





Աշխարհասփյուռ խլացուցիչ

15 01 2016

Man-shouting-on-Shutterstock-800x430Հայաստանից դուրս ապրող հայերը հիմնականում թշնամաբար են տրամադրված մեր իշխանությունների նկատմամբ: Եվ նրանք մեր պես նույնքան ազատ ու անկաշկանդ են իրենց վիրավորանքներում ու հայհոյանքներում: Սա հասկանալի է՝ եթե իրենց հայհոյանքներով նրանք կատաղեցնեն մեր իշխանություններին ու բաց թողնեն մեր վրա, մենք գոնե գիտենք, որ սրանք մեր թշնամիներն են, «պարսից մարզպան» կամ «ռուս փոխարքա» չեն: Մենք կարող ենք համախմբվել ու մի բան մտածել: Գուցե մեզ սպանեն, բան չունեմ, ասելու, բայց դա օտարի հայտարարած պատերազմ չէ, որն ավարտվում է կապիտուլացիայով եւ որի դեմ մեր անզորությունը մեր քաղաքացիական խղճուկության արտահայտությունը չէ:

Սակայն այլ բան է, երբ մեր հեռացած հայրենակիցները հայհոյում են թուրքին կամ ռուսին, ասենք, Էրդողանին, Պուտինին կամ Պատրիարք Կիրիլին: Սա արդեն այլ հարց է: Պարտադիր չէ, որ ամեն հայհոյանքից հետո ռուսը սպանի մեկ «Ավետիսյանի ընտանիք»: Գուցե այլեւս ընդհանրապես չսպանի: Բայց այդպիսի վիրավորանքները նրան բարոյական իրավունք են վերապահում մի փոքր ֆիզիկապես «հրմշտել» մեզ: Ինքը մեր վրա է մատ թափ տալու, ոչ թե՝ հեռացած հայի։ Ռուսը կամ թուրքը չեն կարող «հրմշտել» Բելգիայի կամ Ֆրանսիայի քաղաքացուն, ԵՄ-ական «մոշչը» դա ոչ միայն չի հասկանա, այլեւ ավելի կսեղմի ռուսների դեմ պատժամիջոցների օղակը, իսկ Թուրքիային ուղղակի մարդկությունից դուրս կհայտարարի: Եթե ռուսները չեն հասկանում, որ Կիրիլը համը հանել է, ձեր հայհոյանքներով ու վիրավորանքներով էլ չեն հասկանա, իսկ եթե շատ լավ գիտեն, որ ցեղասպանությունը ժխտելով Կիրիլը Թուրքիային «բարի կամքի» հայտարարություն է անում, դուք միայն թեժացնում եք կրակը: Դա թողեք մեզ:Եթե Պուտինը կրծքով է պաշտպանում Պերմյակովին, եթե Էրդողանը չի էլ թաքցնում, որ Հայաստանն այս մոլորակի վրա ավելորդ պետություն է, նրանց ելակետն իրենք են, մենք չենք։ Մենք վարքի ելակետ կդառնանք, եթե մեզ մեր ծավալներից ավելի ագրեսիվ դրսեւորենք։ Փաստ է, որ մեր ելակետը Հայաստանն է, եւ ոչ թե՝ Պուտինի ու Էրդողանի անկանխատեսելիությունը։ Ոչ մի Եվրոպա կամ Ամերիկա հանուն մեզ չի զսպի ռուսին կամ թուրքին, նրանք այս երկուսին կզսպեն հանուն իրենց։ Եվ առ այսօր այդպես էլ արել են։ Եվ ապագայում էլ են այդպես վարվելու։ Հայաստանը քաղաքակրթության դեմքը չէ, Հայաստանն ինտելեկտուալ հանճարի «նավթը» չէ։

Տարիներ առաջ Բեռլինի ԱԳ նախարարության աշխատակիցը իմանալով որ հայ եմ, ինձ հարցնում է՝ դուք էլ եք մահմեդական, չէ՞։ Մարդիկ իրենց նեղություն չեն տալիս իմանալու, թե որպես գործոն դու ո՞վ ես։ Այդքան ընտրություն ու հանրաքվե է կեղծվել Հայաստանում։ Ամբողջ դուրսը գիտի, չէ՞, որ այդ կեղծիքները մեր ժողովրդավարության, մեր ազատության, մեր ինքնադրսեւորման հաշվին են։ Գիտի, չէ՞, որ այդ վակխանալիան Հայաստանը դարձրել է հետամնաց երկիր։ Գիտի, չէ՞, որ մարդիկ այդ վակխանալիայից փախչում են այնպես, ինչպես սիրիացիներն «Իսլամական պետությունից»։ Ո՞վ է երբեւէ այդ կեղծիքները շրխկացրել մեր իշխանությունների դեմքին հենց մեզ՝ քաղաքացիներիս, նկատի ունենալով։ Ոչ ոք։ Նույնիսկ նրանց քաղաքականապես ակտիվ քաղաքացիներին դա խորապես հետաքրքիր չէ։ Որովհետեւ մեր, որպես պետության, անդունդում հայտնվելն իրենց վրա չի տարածվում։ Այ որ Քյոլնում գերմանացի կնոջ բռնաբարենք, կդառնանք սպառնալիք։ Գուցե հիշեն, որ սա էն հայն է, որի երկրում առանց այն էլ քաղաքակիրթ ոչինչ տեղի չի ունենում, որի երկիրը վերջին 20 տարվա քաղաքակրթական քարտեզներում չկա։ Այնպես որ մեր անունից կուրծք մի ծեծեք։ Դա ավելորդ անգամ խլացնում է մեզ, մարդկանց, որոնք Սերժ Սարգսյանի եւ նրա մարդակերների հետ հաշիվները չփակած պետք է մտածեն, թե էդ արտահայաստանյան գործիչներին ուղղված հայհոյանքների տակի՞ց ոնց պիտի դուրս գան։

Եվ, ի վերջո, էթիկապես առանձնապես «սիրուն չէ», երբ տարածաշրջանային հրաբուխի մեջ նստածներս կառավարման մինչեւ վերջին շտրիխը կայացած Եվրոպայից ու Ամերիկայից մեր հայրենակիցների բերանով լսում ենք, որ, դիցուք, թուրքը մնում է թուրք։ Վաղուց այդպես չէ։ Հայաստանում այնքան «հայեր» կան, որոնք թուրքին հիմքեր կտային ասելու, որ հայը մնում է հայ։ Երբ բեռլինցի թուրքը վիրավորում է Սերժ Սարգսյանին, էս մարդը չի կարող այդ վիրավորանքից իր համար թուրքին վատություն անելու սխեմա կառուցել։ Շատ-շատ նրա սարսափի զգացումը սրվի հասկանալով, որ բեռլինցի թուրքի հետեւում 80 միլիոնանոց թուրքն է, այսինքն, մեկ թուրքն անգամ մեծամասնություն է ամբողջ Հայաստանի նկատմամբ։ Բայց երբ բեռլինցի հայն է վիրավորում Էրդողանին կամ Կիրիլ Պատրիարքին, ինքը խլացնում է Հայաստանի Հանրապետության շահի տեսանկյունից Էրդողանի կամ Կիրիլի արածների հայաստանցու ընկալումը։ Ընդհանրապես, դուք ազատ եք ձեր արտահայտություններում, դուք ավելի քան ազատ եք խոսքի ձեր իրավունքների մեջ, բայց դուք ազատ եք, որովհետեւ ձեր ներկայիս երկիրը՝ Գերմանիան, Ֆրանսիան, Ամերիկան, իրենց թույլ են տալիս «Միստրալ»-ներ ուղարկել եւ ՄԱԿ-ին շրջանցելով ռմբակոծել այս կամ այն երկիրը։ Մենք նման բան չենք կարող մեզ թույլ տալ։ Խնդիրը թուրքի եւ ռուսի հանդեպ մեր՝ հայաստանցու վախը չէ, այլ՝ հայելին։ Մի վիրավորեք նրանց, որոնց աչքերի մեջ նայելով հաստատ նույնը չէիք կրկնի։ Եվ, ընդհանրապես, մի վիրավորեք մարդկանց։ Հաճախ նրանք իրենց չեն ներկայացնում։ Եվ նույնիսկ իրենց քաղաքացիներին չեն ներկայացնում։ Դա նույնն է, որ շախմատ խաղալիս վիրավորես շախմատիստին։

 

Մհեր Արշակյան





Մեր Աստծուց մնաց միայն Ծառուկյան Գագիկը

7 01 2016
St. Hovhannes Mkrtich (John Baptist) Church in Abovyan city of Kotayk marz

St. Hovhannes Mkrtich (John Baptist) Church in Abovyan city of Kotayk marz

Երեկ Սուրբ Ծնունդ էր: Նախորդ օրվա հեռուստաեթերից դատելով, Աբովյանի եկեղեցում ընթացող պատարագից առանձնապես պարզ չէր, թե ում Սուրբ Ծնունդն է: Ահա թե ումով հագեցրինք մեր Աստծուն, տղերք: Մեր Աստված այնքան օրինաչափ է իրականում, որ դա ոչ մի մեղքին չի խանգարում: Կա Նա եւ կա Մեղքը` բոլորովին զուգահեռ գոյություններ, ասես միմյանց հետ լեզու գտած, միմյանց չխանգարող եւ չպարտադրող:

Մտեք Վերնիսաժ. բոլոր զարդաքանդակներն ու փայլանկարները խաչ ու եկեղեցիներ են: Հայ մարդու հավատը ոչ մի ջանք չի պահանջում: Էդ հավատի տակ ոչինչ չկա: Որովհետեւ այն խնամված չէ: Փոխարենը մենք հավատի դեկորացիաների ավելցուկ ունենք` ավելի շատ եկեղեցիներ, նկարներ, աղոթքներ, Աստվածաշնչեր եւ ավելի քիչ` գրականություն: Եվ հավատի դեկորացիաները փակել են մեր տեսադաշտը: Այդպես է նաեւ մեր բնությունը: Մենք տուրիզմից ազատ բնություն չունենք, տուրիստին առերեսելիքը բնությունը չէ, այլ` հավատը բնաշխարհի մեջ, բնությունն ինքն էլ դեկորացիա է, որի հետ կարելի է վերաբերվել, ինչպես մարդն է վերաբերվում, ասենք, բնակարանին: Թումանյանը մի բանաստեղծություն ունի, աղոթք է, բանաստեղծություն չէ` տեր, խելք չեմ ուզում, ինձ երկար օրեր եւ փող տուր բազում: Ահա ինչու է Շաքիի ջրվեժը` ՀԷԿ, իսկ Ջերմուկը միայն առողջարար ջուր է: Թեղուտն արդեն չկա: Կա միայն ՕԳԳ-ով չափվող բնությունը: Ավելի ճիշտ` միայն սպառման ենթակա բնությունը: Եվ այս պատճառով չէ՞, որ մեր արգելոցներն ավելի վատ վիճակում են, քան մերձդղյակային անտառները: Հայ մարդու համար ամեն ինչ ենթակա է սպառման, վայ թե Աստված տեղը կլրացնի: Սակայն, ինքը, հայ մարդն այդ լրացման մեջ չկա: Սիրո մեջ ինչպե՞ս է` ինքնին սերը «հագեցվում» է ծաղիկներով: Մենք ծաղիկների ժամանակ չունենք: Նախ` անկողինը: Մեր Աստծուց աղքատ Աստված չկա: Մեր Աստվածն աշխատատար չէ, ասես նա գոհ պետք է լինի, որ դեռ կա: Ռուսներն, օրինակ, իրենց Աստծուն հարստացրեցին Ռուբլյովով, Դոստոեւսկիով, Բերդյաեւով: Դրանից Հիսուսն իբրեւ լանդշաֆտ չխաթարվեց: Մինչեւ էսօր հարստացնում են: Իհարկե, նախկին տեմպերը չկան: Պաստեռնակն ու Բրոդսկին թարմացրեցին Աստծուն: Մենք ո՞վ ունենք` Նարեկացին: Նրա Հիսուսը ոչ մի տողով մեզ չի վերաբերվում: Հետո եկավ Մեծարենցը: Բնականաբար Նարեկից եկավ: Նարեկը հարստացրեց Մեծարենցին: Հետո Թումանյանն ու Չարենցը: Բոլոր այս մարդիկ մեզ առաջարկում էին մի Աստված, որի ամբողջ օրգանիզմն անվանված է:

Մենք լանդշաֆտ դիտարկելու մշակույթ չունենք: Հլը ձեր կանանց նայեք կամ ձեր ամուսիններին, եթե նրանք ճղճղան են: Տեսեք Աստված կա՞: Էդ կյանքի ո՞ր կետում լինի, խցկվելու տեղ չկա լինելու համար: Հայ կինը (կամ`ամուսինը) կյանքի ծանրաքայլ մեթոդականությամբ մեկ օրում մսխում է Հիսուսի ամբողջ 33 տարին: Բայց եկեղեցին քթի տակ է` մի բան կանի: Թվում է, թե սա միայն մեր խնդիրը չէ: Հաճախ այդպես էլ ասում են: Բայց ձեր ի՞նչ գործն է ուրիշի հավատը: Դուք ամուսին (կամ`կին) ունեք, որով ամբողջացրել եք ձեզ: Դուք բնություն ունեք, որում արդեն Աստված կա: Բայց էդ Աստված մեր անտառների նման է` սպառման ենթակա: Վկա` Աբովյանի եկեղեցին: Որպես կառույց: Մենք չգիտենք ինչ մտածենք մեր բաժին Աստծո մասին, նա փոխադարձ չէ: Նա միայն հավատի Աստված է, ահա ինչու է միայն մեր մոտ հնարավոր հայտնի անեկդոտի վերջաբանը` էս հայերը հույսներն էլի իմ վրա են դրել: Նա կար որպես ճշմարտության Աստված (Նարեկ), որպես խորհրդի Աստված (Թումանյան), որպես մխիթարության Աստված (Չարենց): Մեր Աստծուց մնաց միայն Ծառուկյան Գագիկը: Մնում է, որ նա բնակվի իր իսկ կառուցած եկեղեցիներում: Նա էլ էր, չէ՞, համարյա ասում` կայսրինը` կայսրին, որն իր արեւելահայերենով հնչում է այսպես` ես քաղաքականության մեջ չկամ: Եվ ունի մեր «Աստծուն», այսինքն, մեզ «իմաստավորող» համապատասխան մականուն, որը մարդամեկի պահանջով արժամանակ արգելված էր ասել: Դե ինչպես հրեաներին էր արգելված հնչեցնել Հայր Աստծո անունը: Եվ նրա անունն է, որ մենք հագեցնում ենք «օվսաննա»-ներով: Եվ եթե միայն իր մականունից բաղկացած այս մարդուց զատ ուրիշ Աստծո էլ ենք ընդունում, Մայր Աթոռը քթներիս տակ է, մի բան կանի, ամեն ինչ կդնի տեղը:

Եվ մի՞թե սա չէր մեր հագեցրած Աստվածը, մեր «սերը» ծաղիկներով, մեր Նարեկի, Թումանյանի եւ Չարենցի Աստվածը, ուրիշի մերժած «ոսկե հորթի» մեր փայ մերժումը, մեր «կենդանի Խաչյալը», որի հանդեպ հավատը պահպանեցինք նույնիսկ քաղաքական «քահանայապետի» բաց թողած շների մինչեւ վերջին ոսկորն իրականացրած հոշոտումից հետո: Եվ մի՞թե նա չէ «մեռելներից հարություն առածը», մեր Ծառուկյան Գագիկը, մեր,-մարդամեկի ասած,-Դոդի Գագոն, որն արդեն իրենով չի լցնում մեր եկեղեցիները, այլ ինքն է դառնում այդ եկեղեցին, որի անունից ողորմություն են բաժանում մյուսները, որի սյուքով են շարժվում քվեները, որի մարդամեջ դուրս գալու ավետիսն է թեւածում ամենակենտրոնական «Կենտրոն» հեռուստաընկերությամբ, որի գրեթե մանրն է մեզանից յուրաքանչյուրը, երբ նա ընդհանրապես չկա: Որովհետեւ, տղերք, Աստծուց Աստվածն էլ կա եւ Ծառուկյան Գագիկը նրա «մարգարեն» է:

Մհեր Արշակյան





Ափսոս էր երեխան

21 09 2015

Vahan-MartirosyanՎահան Մարտիրոսյանը անկախ Հայաստանի, թող ներվի ասել, ամենաինքնատիպ կերպարներից է։ Եվ հիմա կիմանաք, թե՝ ինչու։ Մարդը ուսանողական բողոքի գործողություն ղեկավարե՞լ է։ Ղեկավարել է։ Հանդիպե՞լ է պետական պաշտոնյաների հետ իր բողոքի շրջանակներում։ Հանդիպել է։ Նրա հանդեպ,-թույլ տանք հավատալ իր ասածներին,-բռնություն եղե՞լ է։ Համարենք, որ եղել է։ Այսինքն, անցել է Հանրապետական դառնալու ամբողջ զարտուղի ճամփան։ Վազգեն Խաչիկյանն ու Արմեն Աշոտյանն այդ ճանապարհն անցել են ուղղակիորեն, առանց դես ու դեն ընկնելու, հենց սկզբից ՀՀԿ-ական դառնալով, այս տղան այդ ճամփան անցել է զարտուղի ճանապարհով։ Եվ, բնականաբար, միշտ չէ, որ այդպիսի ճանապարհը բերում է հենց ՀՀԿ-ի դուռը։ Մենք այդպիսի մեկին գիտենք՝ Սամվել Ֆարմանյան։ Սկսեց ՕԵԿ-ից, հարձակվեց իշխանության վրա, հետո դարձավ ՀՀԿ-ական։ ՕԵԿ-ն, իհարկե, ամենազարտուղի ճանապարհը չէ։ Մենք Արտաշես Գեղամյան եւ Հայկ Բաբուխանյան ունենք։ Էս վերջինը նույնիսկ դանակահարվել է, Գեղամյանի վրա ձվեր են շպրտել արմատական ընդդիմադիր լինելու օրերին։ Եվ հիմա նրանք ԱԺ պատգամավոր են։

Անձամբ իմ կարծիքով Վահանի դավաճանությունն ու այս մարդկանց պատգամավոր լինելը տարբեր բաներ չեն։ Կարիերայի նույն շարժն է։ Ինչո՞վ է Վահան Մարտիրոսյանը տարբերվում, ասենք, Վահան Բաբայանից կամ Տիգրան Ուրիխանյանից։ Ոչ մի բանով։ Թվարկված բոլոր անուններն էլ աշխատել եւ աշխատում են ընդդեմ հայ ժողովրդի։ Այսինքն, ի շահ ՀՀԿ-ի եւ Սերժ Սարգսյանի։ Մարտիրոսյանին Բաբայանից նույնիսկ չի տարբերում այն, որ Մարտիրոսյանը հաստատ քրեական օրենսգրքով պատասխան չի տալու իր արարքների համար։ Բաբայանն էլ իր դավաճանության անունը դրել է քաղաքական գործունեություն։ Մարտիրոսյանը, վստահեցնում եմ, ավելի սարսափելի դավաճան չէ, նա բացահայտել է իրեն, մենք նրան դեմքով գիտենք, ազատ ենք նրա մասին որակումների մեջ։ Իսկ ինչպե՞ս վարվել Հայաստանի ներսում վահանմարտիրոսյանություն անողների հետ։ Շնորհիվ այդ տղաների այսօրվա կեցվածքի է, որ աշխարհը Հայաստանն ավտորիտար չի համարում, նրանք գնում եւ սեղմում են խիստ անլեգիտիմ Սերժ Սարգսյանի ձեռքը եւ կոչվում են ընդդիմադիր։ Վահան Մարտիրոսյանը փնովում է Սերժ Սարգսյանին մի երկրում, որտեղ հակառակն ասելու կամ ոչինչ չասելու համար նրան ուղղակի կոչնչացնեին։ Բայց Վահանը Հայաստանը փնովում է սրտանց։ Ճիշտ այնպես, ինչպես Հայաստանը գովերգում են վերը թվարկված անձինք։

Հետեւաբար, Վահանը ի սկզբանե այս տղաներին է օրինակ ունեցել, երբ մտել է քաղաքականություն։ Նա երազել է դառնալ ԱԺ պատգամավոր, որովհետեւ, ըստ իրեն, ոչնչով պակաս չէ Սամվել Ֆարմանյանից, Տիգրան Ուրիխանյանից, Վահան Բաբայանից եւ մյուսներից։ Նա Բաքու չէր փախչի եթե երաշխիք ունենար, որ կդառնար պատգամավոր։ Ի վերջո խորհրդարան մտնելու համար նա նույնիսկ հանցագործություն է արել, փող է գողացել։ Մենք ինչքա՞ն հանցագործ ունենք ԱԺ-ում։ Հենց իրենց կատարած հանցանքներով են նրանք դարձել ցանկալի եւ կառավարելի։ Բայց նա փախել է, որովհետեւ չի ունեցել որեւէ երաշխիք, որ իր անմարդկայնությամբ կարող է օգտակար լինել Սերժ Սարգսյանի իշխանությանը։ Բաքվում ի՞նչ է արել այդ տղան՝ փնովել է Սերժ Սարգսյանին, Հրանուշ Հակոբյանին, Յուրի Խաչատուրովին եւ այլոց։ Իսկ դուք նրանց մասին ուրի՞շ բան էիք մտածում եւ նա ձեզ անակընկալի՞ է բերել։ Ադրբեջանն արդեն Հայաստանի խիստ «ադեկվատ» քաղաքացու բերանով ունի ճշմարտությունը մեր իշխանության մասին, միջազգային հարթակ նա հենց այս տղայի խոսքերն է հանելու։ Այո, ինչ-որ իմաստով խոցելի է դարձրել մի երկիր, որը ներսից է փտում «շնորհիվ», ասենք, Յուրի Խաչատուրովի եւ Գագիկ Խաչատրյանի։

Կարող եք, իհարկե, ասել, որ վերը թվարկած անուններից ոչ ոք Հայաստանից չի փախել։ Հիմա ապացուցեմ, որ ոչ միայն փախել են, այլեւ էլի են փախնելու։ Նրանք Հայաստանը ղեկավարում են այնպես ասես գոյություն ունեն միայն իրենք, ասես այս երկիրը միայն իրենց եւ իրենց երեխաներին սպասարկելու համար է 1991-ի սեպտեմբերի 21-ին անկախություն հռչակել։ Այդպես Հայաստանի հետ վարվում է նվաճողը, որը մեծ հաշվով այստեղ անելիք չունի, եթե խելքը գլխին մեկը «փըխկ» անի, անմիջապես կփախչեն։ Նրանց ղեկավարած Հայաստանը համակողմանի զարգացող երկիր չէ, նրանց ղեկավարած Հայաստանում մականուններն ավելի շատ են, քան՝ անունները։ Նրանց ղեկավարած Հայաստանի բանտերում անուններն ավելի շատ են, քան՝ մականուննները։ Եվ, ի վերջո, եթե դեռ չեն փախել այս Հայաստանից, չի նշանակում, որ Վահանից լավն են։ Քաղցկեղն էլ մեր մարմնից չի փախչում։ Իմ քաղցկեղն ուրիշի մարմնում չի ծավալվում։ Վահանն այս բոլոր քաղցեղկեղածին «մեծապատիվների» ծնունդն է, նրանք պիտի պատասխան տան Վահանի դավաճանության համար։ Պարզապես այդ տղան որպես քաղցկեղածին բջիջ գնացել է ծավալվելու ուրիշ պետության օրգանիզմում այն ժամանակ, երբ մեզ ոչնչով «օգտակար» լինել չէր կարող։ Իսկ Հայաստանից արտագաղթելն ինչո՞վ դավաճանություն չէ, չէ՞ որ ոմանք նույնիսկ հեռանալիս թքում են, անիծում։ Նրանք էլ հո ժողովրդի մասին չե՞ն պատմում օտար ափերում, էդ ժողովուրդն իրենք են, նրանք պատմում են իշխանություններից։ Ուղղակի Վահանին «ավելի» դավաճան է դարձնում ընտրած երկիրը։ Վահանը գնացել է «հակահերոսության» գիտակցված ճանապարհով։ Այնտեղ նրա գոյության երաշխիքներն արդեն այս կամ այն չափով միջազգայնացված են։ Իսկ արտագաղթածների 95 տոկոսը ոչ մի երաշխիք չունի, որ հաջորդ երկրում լավ է լինելու։ Նույնիսկ նոր հարեւանը չի կարող տալ այդ երաշխիքը։ Մեր արտագաղթողները գնում են մեզ թողնելով իրենց պարտված դիմադրողականության տրիումֆը։ Նրանց Հայաստանն այլեւս հետաքրքիր չէ, թեպետ չեն հայտարարում, որ դառնալու են հակահայ։ Ոչ ոք, ի դեպ, չի կարող հակահայ լինել իր երեխաների անունից։ Հենց սրանից տեղյակ չէ Վահան Մարտիրոսյանը։ Ոչ ոք ընդհանրապես ինչ-որ բանի՝ հողի, հարազատի հակա չի կարող լինել իր երեխայի անունից։ Այնպես որ այդքան լավ մտածված դավաճանությամբ հանդերձ Վահանը պարտված տղա է։

Բայց այդ տղան համը հանում է նաեւ, երբ իր հաշիվներում խառնում է հայ ժողովրդին։ Սակայն սա Ադրբեջանի ներքին լսարանին է պետք, այնպես որ մեծ հաշվով արդեն Բաքու հասած այս տղայի արտահայտությունները դատապարտելի համարելը անտեղի սուր ճոճել է։ Խնդիրն այն է, որ այսքանով չեն ավարտվում Ադրբեջանի «աշխարհաքաղաքական» հաշիվներն այս տղայի հետ։ Վահանը դառնալու է Միլի Մեջլիսի պատգամավոր։ Որովհետեւ Կարեն Պետրոսյան սպանած Ադրբեջանը աշխարհին պետք է ցույց տա իր անափ հանդուրժողականությունը՝ Հայաստանի նախկին քաղաքացին Մեջլիսի անդամ է։ Ուրեմն ո՞րն է ելքը։ Ելքը մեկն է՝ լինել այնպիսին, որ նույնիսկ դավաճանը ձեր մասին ասելիք չունենա։ Որ նա պարզապես ծիծաղելի լինի, երբ կթմկահարի ձեր իշխանության արատները։ Նա հո տեսնելու՞ է, թե ինչ երկիր է փախել։ Պարզապես երեխան էր ափսոս։ Նա հո հորից անկա՞խ է տեղեկանալու, թե ինչ ճանապարհ է անցել իր ընտանիքը։

Մհեր Արշակյան





Սկանդալներ հանուն մի փոր հացի

10 09 2015

     

RA State Commission for the Protection of Economic Competition holds a session

Մինչեւ սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեն Հայաստանում սպասվում են մի շարք սկանդալներ։ Կփորձեմ ներկայացնել դրանց հիթ շքերթը (հերթականությունը պայմանական է)։ Մինչ այդ նկատենք՝ դրանք պարզապես սկանդալներ չեն, որոնք ծագում են այս կամ այն օլիգարխի կամ պաշտոնյայի քմահաճույքով եւ եթե անգամ՝ քմահաճույքով, դրանք ընդհանուր սցենարի մեջ են։ Այդ մարդիկ իրենց բնությամբ են սկանդալների սցենարի մեջ տեղավորվում։ Իսկ սկանդալների սցենարիստը, չմոռանանք, Սերժ Սարգսյանն է, որովհետեւ սկանդալիստներին ինքը հենց դրա համար էլ պահում է։ Այդ մարդիկ ուշադրություն շեղելու եւ միաժամանակ շեֆից կախվածությունն ավելի մեծացնելու համար են։ Ինչու՞՝ մի փոր հացի համար, ընկերներ, մի փոր հացի համար։

Այսպիսով, մինչեւ հանրաքվեն բացառված չէ որեւէ պաշտոնյայի կամ պատգամավորի աղմկահարույց սպանությունը։ Դրա անունը դնենք զոհաբերություն։ Այն, ինչ քաղաքացու համար սպանություն է, իշխանության համար զոհաբերություն է, մարդը զոհաբերվում է «ընդհանուր գործին»։ Իսկ ընդհանուր գործն էլ այն է, որ զոհաբերվողն այսպես թե այնպես իշխանությանը պետք չէր գալու փոփոխությունների հանրաքվեից հետո։

Երկրորդ սկանդալը առաջինի նման «մերձ» է զոհաբերությանը, սակայն առանց արյուն թափելու։ Իր բնույթով այն կհիշեցնի սեքսուալ սկանդալին, բայց այս մեկում իշխանության նախատեսած զոհերը կձերբակալվեն։ Նրանց քրեական անցյալը իշխանության համար ժամկետանց է, բացարձակապես անպիտան օգտագործման համար։ Բացառված չէ, որ ձերբակալվելիք անձը ուղղակիորեն քրեական կերպար չլինի, ինչպիսին Գագիկ Բեգլարյանն է կամ Ռուբեն Հայրապետյանը։ Հնարավոր է նա լինի փոխոստիկանապետ, կամ որեւէ այլ նախարար։ Սկանդալների մի մասը երկու հարց է լուծելու՝ ազատվել ապագա իշխանության կերակրատաշտին չսազողներից եւ լուծել ժողովրդի «զբաղվածության» հարցը։

Երրորդ սկանդալը բնույթով նման կլինի աղետի՝ ասենք, խոշոր պայթյուն որեւէ սուպերմարկետում, որեւէ օլիգարխի տանը, որեւէ նախարարի օբյեկտում, կամ հրդեհ հանրային որեւէ շինությունում, իհարկե, «ցանկալի» է զոհերով։ Ասենք, կառավարությունում։ Մնացած այլ հրդեհները ժամկետանց են։

Չորրորդ սկանդալում դարձյալ մահ կա, բայց գուցե այն «սպանություն» չորակվի, քանի որ, համենայնդեպս, լուրը սպանության մասին չի լինի, այլ՝ մահվան։ Իսկ ո՞ր մահերն են սովորաբար գաղտնի մնում՝ քրեակատարողական հիմնարկներում տեղի ունեցած մահերը։ Չորրորդ սկանդալի մահը կվերաբերվի Նաիրի Հունանյանին կամ на худой канец՝ Կարեն Հունանյանին։ Այս տղաները դեռ չեն սպառել իրենց «օգտակար գործողության գործակիցը» Սերժ Սարգսյանի ծրագրերում։ Ժամանակն է, որ մի «խելքը գլխին գործի» ծառայեն։

Հինգերորդ սկանդալը ակնհայտ ահաբեկչական է՝ այն պարզապես պայթյուն չէ կամ պարզապես՝ սպանություն։ Այն հոգեկան հիվանդի «հովերով» ասպարեզ մտնող մի «մահապարտի» հայտնություն է, որը կհաջողացնի մինչեւ հանրաքվեն սարսափի մեջ պահել Հայաստանի Հանրապետությունը։ Հիշեք, Սերժ Սարգսյանը հավերժական իշխանության հարց է լուծում, իսկ սրա առաջ բոլոր միջոցները «ընդունելի» են։

Վեցերորդ սկանդալը փոքրիկ սկանդալների մի բույլ է, որում կան պաշտոնեական բռնություններ քաղաքացիների հանդեպ։ Բայց սրանք ընդհանուր առմամբ վախի մթնոլորտը քոք պահելու համար են։ Դարձյալ կլսենք Սուրիկ Խաչատրյանի, Ռուբեն Հայրապետյանի, Առաքել Մովսիսյանի, Սամվել Ալեքսանյանի եւ այլոց «հերոսությունների» մասին, թե որ օբյեկտում ում են շան օրը գցել։ Սակայն սրանք, հենց այնպես, պարզապես ատամի տակ մնացած կերակուրի մնացորդի էֆեկտով սկանդալներ են լինելու, կամ ինչպես «ինտելեկտուալ» խաղերում է լինում՝ «բլից» սկանդալներ։ Այս տղաները պետք է դրսեւորվեն, որովհետեւ նրանց հանգստությունը տագնապեցնող է Սերժ Սարգսյանի համար՝ մի՞ թե այդքան անկախ են ինձանից։

Յոթերորդ սկանդալում Սերժ Սարգսյանի ուղղակի ձեռագիրը չկա, ինչպես չկա նրա ուղղակի ձեռագիրն, ասենք, Անդրանիկ Մարգարյանի մահվան մեջ, որի արդյունքում նա դարձավ ՀՀԿ-ի լիարժեք տեր ու տնօրենը։ Դա ինքնասպանությունների եւ աղմկահարույց այլ հանցագործությունների շատացումն է, որեւէ ավտոբուսի հրդեհումը, զոհերով ուղեկցվող սողանքը, փողոցային հրաձգությունները, օրենքով գողերի տազբորկեքը «Փարվանայում» կամ «Փարավոնում»։ Սրանցով էլ ժողովուրդը կզբաղվի եւ ականջ չի դնի սահմանադրական փոփոխություններին։

Ութերորդ սկանդալն արդեն Հանրապետական «ինտելեկտի» աշխուժացումն է ԱԺ-ում։ Այստեղ ամեն ինչ պետք է արվի շատ նուրբ, չէ՞ որ առաջիկա նստաշրջանում թեման լինելու է հիմնականում սահմանադրական փոփոխությունները։ Սկանդալը պետք է ուղղակիորեն կապ չունենա բարեփոխումների քննարկումների հետ, որովհետեւ «կստվերի» բարեփոխումների «բարի» համբավը։

Իններորդ սկանդալը, բացառված չէ, որ կապ ունենա հենց Սերժ Սարգսյանի անձի հետ։ Այսինքն, այն լինի ոչ թե սկանդալ, այլ՝ տրիումֆ, դիցուք, այն մասին, թե ինչպես ինքը ժպտաց կույր երեխային, ինչպես անձրեւի ժամանակ կանխեց սայթաքող անծանոթ գեղեցկուհու անկումը, ասենք Սիրահարների այգում։ Այսինքն, մի շատ աշխարհիկ եւ համր կատարում, որը Հայաստանին ամբողջ աշխարհում  «բարձրացրեց» այլ հարթություն։ Դրա համար կան իշխանական լրատվամիջոցները։ Այս կետը միակ ստույգ անարյուն «սկանդալն» է, եթե, իհարկե, անծանոթ գեղեցկուհին չընդդիմանա, կույրն էլ հանկարծ չտեսնի, թե ով իրեն ժպտաց։

Տասներորդ սկանդալն, ի դեպ, կարող է վերաբերվել հրաշքներին։ Դիցուք, հայտնաբերել են Վահագն Աստծո ոսկորները կամ, մեղա, մեղա, Սամվել Ալեքսանյանի (հիշում եք, չէ՞, նրա պատիվը պաշտպանող կանանց փաստարկը՝ Քրիստոսից հետո երկրորդ մարդն է) դեղագործները հրաշք դեղ են պատրաստել։ Կամ նման մի հիմարություն։

Այս շքերթի մեջ չեն մտնում «автопилот» կամ ինքնաբուխ սկանդալները, ինչպիսիք են Սյունիքի մարզպետի խորհրդական Զարզանդի դպրոցի փոխտնօրեն նշանակվելը, կառավարության աշխատակցի ինքնասպանության փորձը, որեւէ օլիգարխի «դոզայի տակ մնալը»։ Բացառված չէ նաեւ դրսի «աջակցությունը» ինքնաբուխ սկանդալների «արտահայտմանը»՝ Մոսկվան կամ Վաշինգտոնը հրապարակում են աղմկահարույց տնտեսական հանցանքներ, ասենք, հակասանկցիոն գործարքներ եւ այլն։ Ինքնաբուխ սկանդալների պակաս Հայաստանն, իհարկե, չի ունենա։ Սկանդալների միայն արձանագրված տեսականին այնքան լայն է, որ սրանց մի մասը կարելի է «պահեստավորել»՝ 2017-ի ԱԺ ընտրություններից առաջ ժողովրդին «բաժանելու» համար։

Մհեր Արշակյան





Չլինող բաներ. Սերժ Սարգսյանի կանխարգելիչ քայլը

5 09 2015

Slonyi-boyatsya-myishey

ՀՀԿ ղեկավար-ԱԺ նախագահ փղի մոտ վարչապետը սովորական մուկ է

Բոլորին է հետաքրքիր՝ ինչպե՞ս է այնուամենայնիվ, Սերժ Սարգսյանը մնում իշխանության ղեկին, եթե նոր Սահմանադրության նախագծի հանրաքվեին հաջորդող Ազգային Ժողովի ընտրություններից հետո չի պատրաստվում լինել ոչ վարչապետ, ոչ նախագահ, ոչ էլ ԱԺ նախագահ։ Հարցն էլ հենց դա է, որ պատրաստվում է լինել եւ Հանրապետության նախագահ, եւ Ազգային Ժողովի նախագահ։

Հանրապետության նախագահ նա ի պաշտոնե է լինելու 2017-ի ընտրություններից հետո դեռ ամբողջ մեկ տարի։ Հարցն այն է, թե առանց ընտրությունների (քանի որ Նոր Սահմանադրությամբ մեծամասնական ընտրակարգ գոյություն չունի) ինչպե՞ս է գրոհելու Ազգային Ժողովը։ Մեխանիզմն ավելի քան պրիմիտիվ է։ Այդ մեխանիզմում ամեն ինչ կա՝ հավակնոտության բացակայություն, համեստություն, որոնք այնքան բնորոշ էին Ստալինին 1937-ի օրերին։ Չէ՞ որ Ստալինն այդ ժամանակ երկրի իրավաբանական ղեկավարը չէր, իրավաբանորեն նույնիսկ ոչ մեկն էր՝ 1923-ից 1941 թվականը նա պետական պաշտոն չուներ։ Նա կուսակցության ղեկավարն էր։ Սերժ Սարգսյանի նախագծած համեստությունը փոքր-ինչ զիջելու է Ստալինին։ Ամեն ինչ երեւալու է, երբ հրապարակվեն ԱԺ ընտրությունների նախընտրական ցուցակները։

Ընդունված է կարծել, որ ՀՀԿ ցուցակը գլխավորելու է Սերժ Սարգսյանը։ Իսկապես, այդպես է եղել 2012-ին։ 2007-ին՝ նույնպես։ Այսինքն, տրամաբանական կլինի, որ 2017-ին էլ նա առաջնորդի նախընտրական ցուցակը։ Այսօր արդեն այդպես է կարծում ամբողջ ՀՀԿ-ն։ Նրանց թվում է, թե կուսակցության ղեկավարի համար, որի ձեռքում է կուսակցության եւ քաղաքական դաշտի 95 տոկոսի ամբողջ կեղտի պատմությունը, մեծ տարբերություն կա՝ ինքը ցուցակի առաջի՞ն տեղում է, թե՝ վերջին։ Եթե ինքը ցուցակի առաջին համարում հանդես գա նաեւ 2017-ի ընտրություններում, ստիպված կլինի հրաժարվել իր տեղից ԱԺ մտնելու դեպքում, քանի որ ՀՀ փաստացի նախագահն է։ Դրանից հետո, քանի որ, այսպես թե այնպես հավակնում է ԱԺ նախագահի պաշտոնին, պետք է ընտրական օրենսգիրք փոխեն, որով հրաժարվողը կարող է վերադառնալ ցուցակ։ Այս տարբերակով հակաժողովրդավարական քմահաճույքն, ինչպես ասում են զռռում է։ Հազիվ թե Սերժ Սարգսյանն այս ճանապարհով գնա։ Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունն, իհարկե, նրանց ձեռքում է, նրանք հանրաքվե են կեղծելու, ընտրություններ են կեղծելու, ի՞նչ խնդիր՝ ընտրական օրենսգրքում մտցնել դրույթ, որ ցուցակից հրաժարված անձը կարող է նորից մտնել ցուցակ։ Բայց սա Վենետիկն էլ չի հասկանա։ ՀՀԿ ղեկավարը գնալու է «մարդկային» ճանապարհով։ Ցուցակների հրապարակումից հետո բոլորը տեսնելու են, որ Սերժ Սարգսյանն ամենեւին էլ ցուցակի առաջին համարը չէ։ Այլ, ասենք, 140 կամ 155-րդ համարը, այսինքն, այնպիսի մի տեղ է զբաղեցնելու ցուցակում, որն անմիջապես չի մտնելու ԱԺ, բայց իրեն դուրս էլ չի թողնելու ցուցակից, եթե հանկարծ բոլոր պաշտոններն ու պատգամավորական աթոռները զբաղեցվեցին։ Տեսա՞ք հավակնոտության բացակայությունն ու համեստությունը, մարդը ոչ միայն առաջին տեղում չէ, նա նույնիսկ առաջին հարյուրյակում եւ, ավելին, հարյուրհիսունյակում չկա։

Սակայն ինչու՞։ Որովհետեւ 2018-ի ապրիլի 9-ից նա պիտի թողնի հանրապետության նախագահի աթոռը եւ սահուն, առանց ընտրությունների, առանց հատուկ իր համար ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների մտնի Ազգային Ժողով։ Նա նույնիսկ օրենք չի խախտելու Ազգային Ժողով մտնելով։ Մինչ այդ համապատասխան մեկը ՀՀԿ խմբակցությունից, ասենք, Նոր Սահմանադրության նախագիծը հաճելի համարող Կարո Կարապետյանը կամ միասեռականության հակառակորդ Բազմասեր Առաքելյանը կհրաժարվեն պատգամավորական մանդատից։ Բոլոր նրանք, ովքեր նախընտրական համամասնական ցուցակում ընկած են Սերժ Սարգսյանից առաջ, բայց ԱԺ չեն մտել, հերթով կհրաժարվեն ԱԺ մտնելու իրավունքից, իսկ Սերժ Սարգսյանը չի հրաժարվի։ ԱԺ մտնելուց հետո բնականաբար հրաժարական կներկայացնի խորհրդարանի գործող նախագահը, տվյալ դեպքում՝ Գալուստ Սահակյանը կամ, ասենք, Էդվարդ Շարմազանովը, եւ խոսնակի նոր ընտրություններով Սերժ Սարգսյանը կզբաղեցնի ԱԺ նախագահի աթոռը։ Հասկանում եք, որ խորհրդարանի ընտրություններից հետո ամբողջ մեկ տարի ինքը մնաց իր խոսքի տերը՝ չդարձավ ոչ վարչապետ, ոչ էլ ԱԺ նախագահ։ Բայց, ինքներդ գիտեք, Հայրենիքի առջեւ ծառացած մարտահրավերները «պահանջում» են, որ նա շարունակի «էական» դերակատարում խաղալ պետության կյանքում, որտեղ վաղուց կրկեսի վերածելու մարտահրավերներ չկան։

Հարց է ծագում՝ իսկ կուսակցությունը չի կարո՞ղ քցել Սերժ Սարգսյանին։ Չէ՞ որ վարչապետն իրենից ինչ-որ բան ներկայացնում է, նա կարող է այդ մարդուն թողնել, ոչ գրական բառապաշարով ասած, բորդյուրին։ Դա չլինող բան է։ Որովհետեւ վարչապետն ինքնին չի լինելու մի «բացառիկ» հեղինակություն, ինչպիսին, ասենք, Հովիկ Աբրահամյանն է։ Եվ նույնիսկ Հովիկ Աբրահամյանը չի կարող կասեցնել այս սցենարը, եթե հանկարծ նա դարձավ պետության նոմինալ առաջին դեմքը վարչապետի պաշտոնում։ Որովհետեւ նա Սերժ Սարգսյանի «համեստությունը» չունի, նա տիրացել է հանրապետության առաջին աթոռին եւ նրան բավարարում է, որ Սերժ Սարգսյանն իր աթոռին չի հավակնում։ Հովիկ Աբրահամյանը չգիտի, որ նույնիսկ եթե Սերժ Սարգսյանն ԱԺ նախագահ էլ չդառնա, այլ մնա սոսկ ՀՀԿ ղեկավար, ինքը նրա մոտ է վարչապետ աշխատելու, Գալուստ Սահակյանը նրա մոտ է ԱԺ նախագահ աշխատելու, իսկ Սեյրան Օհանյանը նրա մոտ է նախագահ աշխատելու։ Նոր Սահմանադրության նախագիծը հենց այդպես է կառուցված։ Այն գենսեկի նախագիծ է։ ԽՍՀՄ-ում պետության փաստացի ղեկավարը ԽՄԿԿ կոմկուսի գլխավոր քարտուղարն էր, որն իբրեւ պաշտոն իրացվել է 1966-ի ապրիլի 8-ից մինչեւ 1991-ի օգոստոսի 24-ը՝ Բրեժնեւից մինչեւ Միխայիլ Գորբաչեւ։ Բրեժնեւին նախորդող Նիկիտա Խրուշչյովը ԽՄԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղարին զուգահեռ նաեւ Նախարարների խորհրդի նախագահն էր, այսինքն, վարչապետը։ Իսկ Բրեժնեւը գիտեր, որ պետության իրավաբանական ղեկավարը Գերագույն խորհրդի ղեկավարն է, որպիսին էր ինքը արդեն Խրուշչեւի օրոք։ Հետո այն հանձնեց մեր հայրենակից Անաստաս Միկոյանին, վերջինս Նիկոլայ Պոդգոռնուն, որից հետո 1977-ի հունիսին Բրեժնեւը որոշեց համատեղել կուսակցության ղեկավարի եւ պետության իրավաբանական ղեկավարի պաշտոնները։ Սերժ Սարգսյանը գնում է հենց այս ճանապարհով։ Նա հիշում է, որ Բրեժնեւից հետո այդպես վարվեցին եւ Անդրոպովը, եւ Կոնստանտին Չեռնենկոն, եւ Միխայիլ Գորբաչովը։ Նախագծից գլուխ հանողները սա հասկացել են, սա «չեն» հասկացել միայն Ֆելիքս Թոխյանը եւ Կիմ Բալայանը։ Հասկացողը հասկացել է, որ ՀՀԿ ղեկավար-ԱԺ նախագահ փղի մոտ վարչապետը սովորական մուկ է։ Այսինքն, ՀՀԿ-ն դառնում է մի կուսակցություն, որտեղ բացառվում է քաղաքական առաջնորդության հավակնությունը, բոլորը պետք է երազեն մյուս պաշտոնների մասին, քանզի, եթե անկեղծ լինենք, առանց Սերժ Սարգսյանի, նրանք նույնիսկ ընտանիքի հայր կամ մայր լինելուն պիտանի չեն։

 

Մհեր Արշակյան

 








Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 21,391 other followers